8 - الارصاد : « 1 » الإرصاد « 2 » هو أن يذكر قبل الفاصلة من الفقرة أو القافيه من البيت ما يدلّ عليها إذا عرف الرّوىّ ، نحو قوله تعالى : 8 - ارصاد : ارصاد اين است كه پيش از فاصله در فقره يا پيش از قافيه در شعر ، چيزى ذكر گردد كه بر آن فاصله يا قافيه دلالت كند هرگاه كه روىّ شناخته شده باشد . توضيح : به كلمات آخرين در آيات قرآن و واژه‌هاى پايانى در فقرات نثر ، فاصله مىگويند و آن به منزلهء قافيه در شعر است . « فقرة » : به فتح يا كسر اول و سكون قاف ، نزد اهل ادب قسمتى از نثر است و آن قسمت به منزلهء بيت در شعر است كه به آن قرينه هم مىگويند . « 3 » قافيه يا پساوند كلمات آخر اشعار است كه حرف اصلى آخر آنها يكى باشد و آن حرف را در اصطلاح روىّ مىگويند . مانند كلمات دل ، گل ، مايل ، حاصل مشكل كه آخرين حرف اصلى آنها لام است . و الفاظ در ، بر ، سر ، تر ، هنر كه آخرين حرف اصلى آنها راء است . و حرف لام و راء را در قوافى حرف روىّ مىنامند . در صورتى كه يك كلمه عينا در آخر همه اشعار تكرار شده باشد آن را رديف ، و كلمهء پيش از آن را قافيه و آن نوع از شعر و قافيه را مردّف مىگويند . « 4 » مانند سخن خداى برين : « وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ » « 5 » و پيش از برآمدن آفتاب و پيش از غروب به ستايش پروردگارت تسبيح گوى . گفتنى است : فاصلهء آيه پيش از اين آيه كلمهء « لغوب » است كه روىّ آن باء است . ما با شنيدن « قبل طلوع الشّمس » وقتى « قبل » دوم را شنيديم مىفهميم كه بايد پس از آن « غروب » باشد ، با توجه به واژهء « لغوب » در آيهء پيش از آن . و مانند سخن خداى برين :

--> ( 1 ) - به آن تسهيم نيز مىگويند . ( 2 ) - ارصاد در لغت به معنى آماده شدن ، نگهبان گماردن و مراقبت‌كردن است . ( 3 ) - كشّاف ، ص 1118 ( 4 ) - صناعات ادبى ، تأليف استاد جلال الدّين همايى ، ص 13 و 14 ( 5 ) - ق ، 39